Snelcursus Klimaatverandering én waarom er zondag geprotesteerd wordt #klimaatmars

hoofdafbeelding climate change

Zondag 10 maart worden duizenden mensen verwacht bijeen te komen op de Dam in Amsterdam tijdens de Klimaatmars, waarmee druk wordt gelegd op de politiek voor een radicaler Klimaatakkoord. Met al het nieuws rondom duurzaamheid, plastic-vervuiling en flexitariërs, kan het nog wel eens verwarrend worden. Wat is klimaatverandering ook alweer precies en waar wordt er zondag voor geprotesteerd? Hier even een snelcursus Klimaat.

Klimaatverandering is iets van alle tijden. De aarde kent extreme periodes van kou en warmte. Wat is er dan zo anders aan deze klimaatverandering? Wetenschappers zijn het erover eens dat de mens een gigantische invloed heeft op het klimaat. Waar het klimaat altijd schommelingen heeft gekend, zien we nu zo’n (gemiddeld) grote toename in temperatuur en deze stijging kan alleen maar gekoppeld worden aan de toename van CO2-partikels en andere broeikasgassen zoals methaan, in de atmosfeer. We zien deze verandering vanaf ongeveer de jaren 50 van de vorige eeuw, wanneer de industriële revolutie op gang kwam. Broeikasgassen komen in de atmosfeer terecht door de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals wanneer je een auto rijdt, of elektriciteit verbruikt, en in de agrarische sector (veeteelt en land- en tuinbouw).

trajectory temperatuur wereld NASA

Credit: Vostok ice core data/J.R. Petit et al.; NOAA Mauna Loa CO2 record

Wat is het verschil tussen weer en klimaat?

We horen het steeds vaker. Hitterecords of extreme kou op abnormale tijden voor het jaar. We hebben er 27 februari nog een gehaald, toen het kwik de 18 graden aantikte. Helaas worden dit soort dagen er vaak bij gepakt in het klimaatdebat. Is er een extreem hete dag, dan wordt dit toegewijd aan klimaatverandering. Is er een extreem koude dag: Trump vindt het nodig om even te twitteren dat klimaatverandering niet echt kan zijn, want kijk hoe koud het toch is. HAHA, klimaatgekkies. Weer en klimaat zijn twee verschillende dingen. Het weer gaat over een relatief korte tijd, zoals op een dag of de komende dagen. Het klimaat zijn de gemiddelde weersomstandigheden over tientallen of honderden jaren. Een incidentele warme dag heeft dus net zoveel te maken met het klimaat als een incidentele koude dag. Echter is wel aangetoond dat een van de gevolgen van meer broeikasgassen in de atmosfeer gekoppeld kan worden aan extremere weersomstandigheden en extreem weer zal ook vaker aan de orde van de dag zijn. Droogtes, extreme hittes en overstromingen zullen vaker voorkomen en de intervallen tussen deze extreme weersomstandigheden zal kleiner worden. Daarnaast zien we wel een gemiddelde stijging van de temperatuur over een langere tijd. Over de gevolgen van klimaatverandering later meer.

Wat is het broeikaseffect?

De zogenaamde Broeikas of ‘Greenhouse’ kennen we allemaal. Om het klimaatprobleem uit te leggen is ooit gekozen voor het visueel indenkbare ‘broeikaseffect’, waarin de aarde en haar atmosfeer de broeikas is. Zoals in een broeikas kunnen zonnestralen de kas binnenkomen en zo de grond en daarmee de planten/groenten/fruit verwarmen. Deze radiatie wordt gedeeltelijk opgenomen door de grond en gedeeltelijk terug de atmosfeer in weerkaatst. Vervolgens verlaat een deel van deze radiatie de kas weer en een ander deel wordt door het glas weer richting de grond weerkaatst. De UV-radiatie wordt dus zogenaamd opgesloten in de kas en verwarmt zo de kas. In het echt, is een samenstelling van gassen rondom de aarde onze atmosfeer. Deze atmosfeer zorgt ervoor dat er leven is op aarde. Hierdoor hebben we onder andere een relatief aangename temperatuur en kan er water aanwezig zijn. Best prettig dus, wonen in zo’n broeikas. De meest voorkomende zijn stikstof (N), zuurstof (02), Argon (Ar) en koolstofdioxide (CO2). Echter, een toename in broeikasgassen (CO2, methaan, waterstof, lachgas en chloorfluorkoolstoffen) zorgt voor een versterking van het broeikaseffect. We zien momenteel dus de grootste toename in CO2-partikels in de atmosfeer, wat zorgt voor meer weerkaatsing van UV-radiatie en dus een versterking van het broeikaseffect of verwarming van de aarde.

NASA broeikas
Bron: NASA

Wetenschappers hebben nu enigszins spijt van de benaming broeikaseffect. Het impliceert namelijk dat het overal op aarde warmer wordt. Een gemiddelde globale temperatuurtoename betekent echter niet dat overal op aarde de temperatuur toeneemt. Of dat het overal even sterk toeneemt. Op sommige plekken zal het zelfs kouder worden. Een groot deel van de radiatie wordt namelijk door de oceaan opgenomen. De oceaan slaat elke dag een gigantische hoeveelheid CO2 op, omdat de oppervlaktelaag weinig reflecteert. Het grootste deel van onze planeet bestaat dan ook uit water. Wat voor gevolgen dit heeft voor het leven onder water, licht ik straks verder toe.

Wat is het klimaatscenario? Wat wordt voorspeld door klimaatwetenschappers?

Het Intergovenmental Panel on Climate Change (IPCC) is een tak van de Verenigde Naties dat zich focust zich op klimaatverandering. Deze groep van (1900) hoogstaande wetenschappers van over de hele wereld heeft vier klimaatscenario’s geschetst, die variëren van; ‘er verandert niks’ tot aan een grote verandering in de maatschappij naar schone en herbruikbare energiebronnen, duurzaam milieu-beleid en het efficiënt omgaan met grondstoffen.

Schermafbeelding 2019-03-08 om 08.35.46
Bron: IPCC, 2000, Special report on emissions scenarios (SRES)

Schermafbeelding 2019-03-08 om 08.35.56

Bron: IPCC, 2000, Special report on emissions scenarios (SRES)

In 2015 zijn in Parijs met 193 landen en partijen afspraken gemaakt over het aantal CO2 partikels (per miljoen) in de atmosfeer en daarmee een beperking van de opwarming. Zonder maatregelen gaan we richting een opwarming van 4 graden celsius. In Parijs is afgesproken de aarde ideaal gezien maar 1,5 graden te laten opwarmen, tot maximaal 2 graden.

Wat zijn verwachte gevolgen van klimaatverandering?

Gevolgen die in het verleden zijn voorspeld door wetenschappers, worden nu al zichtbaar. Het afnemen van zee-ijs, toenemende zeespiegelstijging en een toename in intensiteit van hittegolven (NASA, n.d.).

Andere gevolgen die zich zullen presenteren bij een stijging in temperatuur van 1,5 tot 10 graden zijn:

1) Veranderingen in neerslag: Op sommige plekken op de wereld zal er minder neerslag vallen en op andere plekken juist veel meer.
2) Meer periodes van droogte en hittegolven
3) Een ijsvrije Noordpool (Arctic)
4) Verdere stijging van de zeespiegel
5) Extremere stormen en orkanen
6) Verdwijnen van volledige ecosystemen, waaronder koraalriffen (99 procent verdwijnt bij 2 graden temperatuurstijging)

Meer verdieping over de gevolgen? Lees hier meer.

Wat is de lijn waar we nu op zitten?

Met de maatregelen die Nederland sindsdien neemt, wordt het doel van een maximale temperatuurtoename van 2 graden celsius, niet gehaald. Er moet meer worden gedaan dus, om de uitstoot de verminderen. In 2015 werd de Nederlandse staat aangeklaagd voor het schenden van de rechten van de mens bij de maatregelen die momenteel genomen worden. Urgenda was de aanklager, een organisatie die zich inzet voor een duurzamere samenleving. Samen met 886 mede-eisers sleepte Urgenda de Nederlandse staat voor de rechter. De rechter gaf Urgenda gelijk en droeg de Nederlandse staat op om de uitstoot van broeikasgassen met 25% te verminderen in 2020 ten opzichte van 1990. De Staat ging echter in hoger beroep. Op 9 oktober 2018 werd Urgenda wederom in het gelijk gesteld en gaf een nog stelligere uitspraak: het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen met minimaal 25% voor eind 2020. De uitspraak is hier terug te vinden.

Wat zijn de plannen binnen de Nederlandse regering nu?

De regering heeft een Klimaatakkoord opgesteld. Daarin worden zo’n zeshonderd maatregelen besproken om de uitstoot van CO2 naar beneden te krijgen. Milieuorganisaties zoals Milieudefensie, Greenpeace Nederland en Natuur & Milieu vindt dat de Staat niet hoog genoeg inzet. Zij zijn voor de invoering van een CO2-tax, waardoor de vervuiler betaalt. Sommige partijen, zoals de VVD, zijn dan bang dat dit een negatief effect heeft op de economie. Lees hier waarom een CO2-belasting juist kan bijdragen aan de economie. Met de klimaatmars hopen deze groepen dat de urgentie richting de politiek wordt benadrukt vanuit maatschappelijk initiatief.

Reageer hieronder of je iets geleerd hebt van bovenstaand artikel. Of laat het weten als alles hiervan al bekend was. Wil je graag verdieping op een bepaald onderdeel van klimaatverandering, laat het me vooral weten.

Ben je net zo’n feitennerd als ik? Bekijk vooral even het klimaatdossier van NASA.

Bronnen:

1) IPCC. 2018, Summary for policymakers of IPCC report on global warming of 1,5c approved by governments. https://www.ipcc.ch/2018/10/08/summary-for-policymakers-of-ipcc-special-report-on-global-warming-of-1-5c-approved-by-governments/ IPCC, United Nations.
2) IPCC, 2014: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Edenhofer, O., R. Pichs-Madruga, Y. Sokona, E. Farahani, S. Kadner, K. Seyboth, A. Adler, I. Baum, S. Brunner, P. Eickemeier, B. Kriemann, J.Savolainen, S. Schlömer, C. von Stechow, T. Zwickel and J.C. Minx (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.
3) NASA. 2018. Climate Change dossier. Available at https://climate.nasa.gov/
4) Nakicenovic, N., Alcamo, J., Grubler, A., Riahi, K., Roehrl, R.A., Rogner, H.H. and Victor, N., 2000. Special report on emissions scenarios (SRES), a special report of Working Group III of the intergovernmental panel on climate change. Cambridge University Press.
5) Rijksoverheid Nederland. 2018. Klimaatakkoord. Online available at https://www.klimaatakkoord.nl
6) Rijksoverheid Nederland. 2018. Online available at https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/
7) Urgenda. N.d. Klimaatzaak tegen de staat. Klimaar en Energie dossier. Available at https://www.urgenda.nl/themas/klimaat-en-energie/klimaatzaak/. Urgenda.

2 comments

  1. Hallo,
    er staat ee type foutje in (volgens mij)
    Na de ‘ Urgenda’ uitspraak moet broeikasgas met 25% worden verminderd voor 2010 dat moet toch 2020 zijn?

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s